SHEPARD FAIREY: Ο ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΠΟΥ ΚΕΡΔΙΣΕ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ!

Ο καλλιτέχνης δρόμου που σημάδεψε με τις δημιουργίες του τις αμερικανικές εκλογές του 2008, ξεκίνησε ως ένας underground τύπος που με τα στυλιζαρισμένα του σχέδια, με σαφείς αναφορές στον κονστρουκτιβισμό και την Αριστερά, υιοθέτησε και πρόβαλλε το επαναστατικό πνεύμα της γενιάς του. Μια γενιά που χαρακτηριζόταν από την αντίσταση στην πολιτική επιρροή και τον Μπιγκμπραδερισμό.

Η ποιότητα των σχεδίων του και η αφοσίωσή του σε ένα συγκεκριμένο στυλ που κινείται πλέον ανάμεσα στις επαναστατικές πολιτικές αναφορές και στις σύγχρονες τάσεις του μάρκετινγκ, καθώς επίσης και της ικανότητας του καπιταλιστικού κόσμου να αφομοιώνεται και να αφομοιώνει αντιστασιακά σύμβολα στο σύστημά του, τον έκανε ιδιαίτερα αγαπητό και στον κόσμο της διαφήμισης. Το αποτέλεσμα; Nα έχει στο ενεργητικό του συνεργασίες με πολύ μεγάλες εταιρίες όπως οι Nike, Saks, Virgin Megastores, Pepsi και Adidas.

Ο Shepard Fairey γεννήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 1970 στο Τσάρλεστον της Βόρειας Καρολίνας. Από παιδί του άρεσε να σχεδιάζει. Mεγαλώνοντας άρχισε να αποτυπώνει τις δημιουργίες του επάνω σε skateboard και t-shirts. Λόγω της παρέας του και των παραστάσεων που είχε, γαλουχήθηκε στην τέχνη του stencil και τη progressive σκηνή.

Αργότερα, ήρθε σε επαφή, τυχαία, με μια αφίσα που απεικόνιζε τον Ronald Reagan με ένα αποκρουστικό σχέδιο και τη φράση “CONTRADICTION”. Η δημιουργία ήταν του Robbie Conal και το συγκεκριμένο έργο θα έκανε τον Fairey να πει αργότερα σε συνέντευξή του: «Αυτό είναι που θέλω να κάνω!».

ANDRE THE GIANT

Αυτό ήταν! Το μικρόβιο του καλλιτέχνη του δρόμου είχε ξυπνήσει μέσα του. Ξεκίνησε να δημιουργεί σχέδια για t-shirt, αφίσες και αυτοκόλλητα με θέματα ενάντια στον ρατσισμό και στον πολιτικό έλεγχο. Εκείνη την περίοδο (1989) ήταν που προέκυψε η δημιουργία του αυτοκόλλητου Andre the Giant has a posse (από το γνωστό παλαιστή wrestling, Andre Roussimoff) ως ένα αστείο, στην προσπάθειά του να μάθει σε ένα φίλο του την τεχνική stencil. Το σχέδιο τυπώθηκε σε χιλιάδες αυτοκόλλητα τα οποία μοιράστηκαν και κολλήθηκαν διαμέσου των φίλων και της συνομοταξίας του καλλιτέχνη, σε διάφορες πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Αποτέλεσμα αυτού; Ανθρωποι να καταφθάνουν στον Fairey ζητώντας συνομωτικά να τους δώσει μερικά κομμάτια.

 

Ο καλλιτέχνης εντυπωσιάστηκε με τις διαστάσεις που άρχισε να παίρνει ένα κωμικό σχέδιο που είχε συλλάβει και υλοποιήσει μέσα σε λιγότερο από δέκα λεπτά. Η ιδέα να εξελίξει αυτό το σχέδιο σε κάτι πιο μεγάλο και με ένα χαρακτήρα περισσότερο σοβαρό, είχε μπει για τα καλά μέσα στο μυαλό του.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ CIANCI

Τον Σεπτέμβριο του 1990, θα του δινόταν η μεγάλη ευκαιρία. Εκείνη την εποχή συνέπεσαν χρονικά το ξεκίνημα του νέου εξαμήνου στο πανεπιστήμιο Rhode Island School of Design (RISD) στο Providence, με τις δημαρχιακές εκλογές. Στην πόλη κυκλοφορούσαν διάφορα billboards για την επανεκλογή του Buddy Cianci στη θέση του δημάρχου.

 

Η εικονογράφιση είχε κάνει εντύπωση στον Fairey, διότι η εικόνα του υποψηφίου ήταν σχετικά πολύ μικρή σε σύγκριση με τα γράμματα και το σλόγκαν. Σε ένα από τα μαθήματα σχεδίου που παρακολουθούσε ο Fairey στο πανεπιστήμιο RISD, ο καθηγητής Fred Lynch ζήτησε από τους μαθητές του κάτι έξυπνο και ασυνήθιστο: να ανοίξουν ένα fortune cookie και να εικονογραφήσουν το μήνυμα που θα τους τύχαινε. Το χαρτάκι που ξετύλιξε ο Fairey, έγραφε: “Δεν είναι μικρό επίτευγμα, το να επηρεάσεις την ποιότητα της ημέρας”. “Ποιος καλύτερος τρόπος να επηρεάσεις μια ημέρα”, σκέφτηκε ο καλλιτέχνης, “από το να το κάνεις με χιούμορ”. Και έτσι αντικατέστησε το κεφάλι και το όνομα του υποψηφίου δημάρχου Cianci, με του Andre του παλαιστή. Τι και αν οι αρχές επιδιόρθωσαν την γιγαντοαφίσα σε δύο μέρες; Ο Fairey επέστρεψε επικολλώντας και πάλι το κεφάλι του Andre, προσθέτοντας το σημείωμα “JOIN THE POSSE” στο προτεταμένο χέρι του υποψηφίου, και τις διαστάσεις του παλαιστή (7’4″, 520LB) στο ύψος του πέτου.

 

Αυτό που δεν γνώριζε όμως ο καλλιτέχνης ήταν πως ο Cianci εκείνη τη περίοδο κατηγορούνταν για το ξυλοδαρμό του εραστή της πρώην γυναίκας του. Έτσι, η επεξεργασμένη εκδοχή της γιγαντοαφίσας με την αντικατάσταση του προσώπου του Cianci με αυτό του παλαιστή Andre, εκλήφθηκε από μεγάλη μερίδα του κόσμου ως μια έξυπνη πολιτική προπαγάνδα.

OBEY

Μερικά χρόνια αργότερα, παρακολουθώντας την ταινία του John Carpenter, “The Live” (1988), του γεννήθηκε η επόμενη ιδέα. Επηρεασμένος από το έργο της Barbara Kruger, ενσωμάτωσε το σλόγκαν OBEY που ακούγεται στην ταινία, σε κόκκινο φόντο, επάνω στη στυλιζαρισμένη εικόνα του παλαιστή Andre. Η αφίσα αυτή έμελλε να γίνει το (προσωρινό) προσωπικό του trademark. Έτσι, το 2001 δημιούργησε την εταιρία OBEY Clothing προωθώντας ακόμη περισσότερο τις ιδέες του, με σκοπό να αφυπνίσει τον κόσμο ώστε να αρχίσει να αμφισβητεί τα πάντα γύρω του. Όπως διατρανώνεται στο site obeyclothing.co.uk: “Το μέσο είναι το μήνυμα”.

Ύστερα από διάφορες σπουδαίες δουλειές του για κινηματογραφικές ταινίες όπως το Walk the Line και σχεδιασμός μουσικών άλμπουμ των The Black Eyed Peas, The Smashing Pumpkins, Led Zeppelin, Anthrax κ.α., ήρθε η επόμενη μεγάλη, σε προβολή, συνεργασία του με τους Robbie Conal και Mear One. Οι τρεις καλλιτέχνες συνεργάστηκαν για λογαριασμό του Post Gen collective, στη δημιουργία μιας καμπάνιας αντιπολεμικών (και αντι-Bush) αφισών.

ΚΑΜΠΑΝΙΑ OBAMA

Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 2008, ήταν η χρονιά του. Φιλοτέχνησε αφίσες για τον υποψήφιο πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Barack Obama, με κεντρικά συνθήματα τις λέξεις “HOPE” “CHANGE” και “VOTE” με το πρώτο να γίνεται viral, και η ανεπίσημη κεντρική αφίσα της καμπάνιας. Aξίζει να αναφερθεί, ότι το αρχικό σχέδιο περιελάμβανε τη λέξη “PROGRESS”, το οποίο πωλήθηκε ώστε ο Fairey να μπορέσει να χρηματοδοτήσει την παραγωγή νέου υλικού.

 

Αξίζει να αναφερθεί πως για τη δημιουργία της αφίσας-σύμβολο, με τίτλο “HOPE”, φέρεται πως χρησιμοποιήθηκε μια φωτογραφία του Obama κατά την παρουσίασή του στο National Press Club τον Απρίλιο του 2006. Υπεύθυνος για τη λήψη ήταν ο Mannie Garcia ο οποίος βρέθηκε στο χώρο για λογαριασμό του Associated Press. Το γεγονός ότι o Fairey χρησιμοποίησε τη φωτογραφία χωρίς προηγουμένως να έχει λάβει τα πνευματικά δικαιώματα χρήσης (έστω και εάν όπως ο ίδιος δήλωσε, ανέφερε ως πηγή των Garcia) ξεσήκωσε μια θύελλα αντιδράσεων.

Ο ίδιος ο Obama πάντως, λάτρεψε τα σχέδια του Fairey αποστέλλοντάς του το παρακάτω ευχαριστήριο τηλεγράφημα στις 22 Φεβρουαρίου 2008:

“Θα ήθελα να σε ευχαριστήσω που χρησιμοποιείς το ταλέντο σου για την υποστήριξη της καμπάνιας μου. Τα πολιτικά μηνύματα που εμπεριέχονται στο έργο σου ενθαρρύνουν τους Αμερικανούς να πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάξουν το status quo. Οι εικόνες σου έχουν βαθιά επίδραση στους ανθρώπους, είτε εμφανίζονται σε μια γκαλερί είτε σε μια πινακίδα σήμανσης. Είναι τιμή μου να είμαι μέρος του έργου σου και υπερήφανος που έχω την υποστήριξή σου. Σου εύχομαι διαρκής επιτυχία και δημιουργικότητα”.

 

Αντίγραφο της αφίσας “HOPE” επιλέχθηκε να χρησιμοποιηθεί ως εξώφυλλο του περιοδικού Time για το τεύχος αφιερωμένο στο πρόσωπο της χρονιάς 2008. Ο ίδιος ο Shepard Fairey επιλέχθηκε ως το πρόσωπο της χρονιάς 2008 από το περιοδικό GQ. Ως εξώφυλλο επιλέχθηκε και από το περιοδικό Esquire για το τεύχος Φεβρουαρίου 2009.

 

Για τα επόμενα τέσσερα χρόνια ο Fairey ταλανίστηκε με την κατηγορία της λογοκλοπής για την διάσημη αφίσα του. Τον Σεπτέμβριο του 2012 καταδικάστηκε σε 300 ώρες κοινωνικής εργασίας, πρόστιμο 25.000 δολάρια και τέθηκε υπό επιτήρηση για 2 χρόνια.

Όπως αποδείχθηκε αργότερα, όμως δεν ήταν η μοναδική φορά που ο Fairey ιδιοποιήθηκε πνευματική ιδιοκτησία άλλων καλλιτεχνών. Ο Mark Vallen προέβει σε μια εξονυγχιστική έρευνα παρουσιάζοντας διάφορα περιστατικά με αδιάσειστα στοχεία και εικόνες. Μια από τις ενδεικτικές λογοκλοπές είναι λόγου χάρη η περίπτωση της κινέζικης αφίσας από την περίοδο της πολιτιστικής επανάστασης, αγνώστου δημιουργού, του 1968. Η αφίσα φέρει το σλόγκαν: “Η πολιτική εξουσία πηγάζει από την κάννη του όπλου” και απεικονίζει στο κεντρικό μέρος της τρια χέρια να σηκώνουν στον ουρανό τρια τουφέκια. Ο Fairey αντέγραψε επακριβώς το σχέδιο των χεριών με τα όπλα, προσθέτοντας παράλληλα τις δικές του πινελιές (ομόκεντρες ακτίνες και τριαντάφυλλα) δίνοντας στο έργο του, τον τίτλο: Guns and Roses”.

Το 2015 ο καλλιτέχνης που τόσο πολύ είχε επηρρεάσει την προεκλογική περίοδο του 2008 στην Αμερική, δήλωσε σε συνέντευξή του στο Esquire, ότι ο Obama δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες του ούτε κατ’ ελάχιστον.

ΜΕΤΑ-OBAMA ΕΠΟΧΗ

Από εκεί και πέρα ο Fairey συνέχισε να δημιουργεί προπαγανδιστικές αφίσες με σημαντικότερες στιγμές, την αφίσα για την υποστήριξη της υποψηφιότητας για την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, του Bernie Sanders καθώς και τη σειρά τριών αφισών κατά του Donald Trump. Μάλιστα, μία από από τις αφίσες τυπώθηκε ολοσέλιδη στις εφημερίδες The New York Times και USA Today την ημέρα της ορκωμοσίας του Αμερικανού προέδρου.

 

Ως καλλιτέχνης, ο Shepard Fairey είναι αναμφισβήτητα ιδιαίτερα επιτυχημένος σε αυτό που κάνει. Ανεξάρτητα από τις κατηγορίες που του αποδόθηκαν για την παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Το έργο του, στιγμάτισε μια ολόκληρη εποχή, και το γεγονός ότι μπόρεσε να παραμείνει πιστός στην τέχνη του και την τεχνική του ακόμη και σήμερα, παρ’ όλο που επιφανειακά έδωσε την εντύπωση ότι συμπαρασύρθηκε από το σύστημα που ως νέος πολεμούσε, δείχνει μια πυγμή. Από ένας αντιδραστικός νέος που για χάρη της αγάπης του συνελήφθει 18 φορές, κατέληξε ένας επιτυχημένος και αναγνωρισμένος επαγγελματίας καλλιτέχνης. 

Τι έχει να μας δείξει όμως συνολικά το έργο του;

Έχοντας παρατηρήσει πληθώρα από τις αφίσες που δημιούργησε, κατέληξα σε ορισμένα χρήσιμα θεωρώ συμπεράσματα. Το πρώτο σημείο στο οποίο στάθηκα, είναι η χρήση των χρωμάτων. Στα πρώτα του έργα, ο καλλιτέχνης επιλέγει αυστηρά το κόκκινο, το λευκό και το μαύρο. Γιατί; Την απάντηση έδωσε ο ίδιος σε συνέντευξή του στο fastcompany.com: “Έχει να κάνει με τη συνοχή. Η παλέτα αρχικά υπαγορεύθηκε από το χαμηλό μου προϋπολογισμό την περίοδο που ξεκινούσα, επειδή οι εκτυπωτικές μηχανές στο Kinko’s στο Providence του Rhode Island, όπου πήγαινα σχολείο, είχαν μόνο από μια κασέτα κόκκινου και μαύρου τόνερ. Παρόλο που έχω περισσότερους πόρους τώρα, νομίζω ότι η απλότητα και η συνοχή είναι χαρακτηριστικά στοιχεία (σ.σ. της δουλειάς μου) και τα χρώματα που κατά κόρον χρησιμοποιώ είναι πολύ αποτελεσματικά στο να τραβούν την προσοχή.”

Στην πορεία της καριέρας του ο καλλιτέχνης αντικατέστησε το καθαρό λευκό με ένα πιο «βρώμικο», σχεδόν σαν ώχρα χρώμα, ενώ πρόσθεσε και αποχρώσεις του μπλε στις συνθέσεις του. Έτσι, η χαρακτηριστική αφίσα “HOPE” για τον Obama, που προηγήθηκε σε έκταση της φήμης του δημιουργού της, και η οποία εμπεριέχει τα χρώματα της αμερικανικής σημαίας, χαρακτήρισε τον Shepard Fairey ως mainstream ριζοσπάστη καλλιτέχνη και ως γνήσιο αντιπρόσωπο του εναλλακτικού αμερικανικού ονείρου.

Ο επαναστατικός χαρακτήρας των σχεδίων του Fairey πηγάζει οπωσδήποτε από την τεχνική του στυλιζαρίσματος των προσώπων του, από τη χρήση έντονου κόκκινου χρώματος αλλά και από τα σύμβολα που έχουν καθιερωθεί από τον ρωσικό κονστρουκτιβισμό και κατ’επέκταση της κομμουνιστικής αριστεράς. Όλα τα παραπάνω στοιχεία, όπως επίσης η επιλογή στην απεικόνιση close up των προσώπων και η χρήση, συχνά, sans serif bold γραμματοσειρών, προσδίδουν ένα δυναμισμό στα σχέδιά του, που δένει πολύ αρμονικά με τον χαρακτήρα του καλλιτέχνη.

Διαμορφώνοντας ένα προσωπικό στυλ και επηρεαζόμενος βαθύτατα από το έργο προκατόχων του όπως ο Alexander Rodchenko και ο μετέπειτα συνεργάτης του Robbie Conal, κατάφερε να κεντρίσει το ενδιαφέρον μεγάλων πολυεθνικών εταιριών οι οποίες εμπιστεύτηκαν τον καλλιτέχνη και τη δημιουργική του ματιά. Αυτή η προώθηση της δουλειάς του ήταν επόμενο πως με μαθηματική ακρίβεια θα άλλαζε τους κανόνες στη διαφήμιση. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Fairey χαρακτηρίζεται, όχι άδικα, ένας από τους καλλιτέχνες με τη μεγαλύτερη επιρροή στην εποχή μας.

Δείτε ακόμα...

Ακολουθήστε με στα social media
  • No categories