ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ COPIES ΚΤΩΝΤΑΙ: ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΑΝΙΕΣ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

Η 25η Ιανουαρίου 2015 και το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών στην Ελλάδα την αμέσως επόμενη ημέρα, σηματοδότησαν την ανατροπή ενός ολόκληρου πολιτικού συστήματος, που κυριαρχούσε στη χώρα από το 1974. Οι εκλογές δρομολογήθηκαν και ανακοινώθηκαν ύστερα από τις τρεις αποτυχημένες προσπάθειες εκλογής του πρώτου πολίτη της χώρας, του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Το ημερολόγιο έδειχνε 29 Δεκεμβρίου 2014. Όμως  η ημερομηνία των εκλογών ορίστηκε «το συντομότερο δυνατό, την Κυριακή 25 Ιανουαρίου» 2015, δίνοντας ένα ελάχιστο περιθώριο για μια οργανωμένη προεκλογική περίοδο, γεγονός που είχε συνέπειες στην ποιότητα του παραγωμένου υλικού από τα επιτελεία των κομμάτων, όπως θα εξηγηθεί στο άρθρο που ακολουθεί.

Τα σχόλια αφορούν τις προεκλογικές καμπάνιες των κομμάτων που μπήκαν στη βουλή, κατά σειρά ποσοστού.

ΣΥΡΙΖΑ

Ο πρόεδρος Αλέξης Τσίπρας, ύστερα από την τρίτη αποτυχημένη εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, δήλωσε μπροστά στους δημοσιογράφους πως «το μέλλον ξεκίνησε». Μια φράση που επιλέχτηκε αμέσως ως το κεντρικό σύνθημα του κόμματος για την επικείμενη προεκλογική περίοδο. Ήταν ένα slogan, όμως, που σε πολλούς θύμισε το αντίστοιχο της προεκλογικής καμπάνιας του ΠΑΣΟΚ το έτος 2000. Έτσι, μη θέλοντας ο ΣΥΡΙΖΑ να συνδέσει με τον οποιονδήποτε τρόπο το όνομά του με αυτό του υποβαθμισμένου ΠΑΣΟΚ, το άλλαξε σε «Η Ελπίδα έρχεται».

Η πραγματικότητα, όμως, είναι πως τα συνθήματα (πόσο μάλλον οι μεμονωμένες λέξεις) δεν θα έπρεπε να συγχέονται ή να συνδυάζονται με τα πρόσωπα που τις λένε. Κανείς δεν έχει κατοχυρώσει τις λέξεις «Ελπίδα», «Αλλαγή», «Νίκη», «Δικαιοσύνη», «Ανεξαρτησία» έτσι ώστε να απαγορεύεται η χρησιμοποίησή τους από άλλους. Εάν ήθελε κάποιος να εξαντλήσει την αυστηρότητά του, θα μπορούσε να θυμηθεί λ.χ. πως η λέξη «Ελπίδα» στο νέο slogan του ΣΥΡΙΖΑ, θυμίζει και πάλι παλαιότερες προεκλογικές αφίσες του ΠΑΣΟΚ, του έτους 1985. Τότε απεικονιζόταν, σε πρώτο πλάνο, ένα κοριτσάκι που κρατούσε πολύχρωμα λουλούδια και ένα από τα slogan έγραφε «Να κρατήσουμε ζωντανή την ελπίδα», σε μία από τις πιο επιτυχημένες πολιτικές αφίσες στην Ελλάδα. Ακόμα, η λέξη «Ελπίδα» (Ηοpe) ήταν το βασικό μήνυμα που οδήγησε τον Barack Obama στο Λευκό Οίκο το 2008, και χρησιμοποιήθηκε στην κλασική πλέον αφίσα του Shepard Fairey.

Πηγαίνοντας ένα βήμα ακόμα μακρύτερα, μπορεί κάποιος να επικαλεστεί την υπενθύμιση άρθρου της Εφημερίδας των Συντακτών (20/1/2015) της Ντίνας Δασκαλοπούλου, πως το slogan του ΣΥΡΙΖΑ «παραπέμπει ευθέως στο σύνθημα που χρησιμοποίησε η Αριστερά σε μια άλλη –εξίσου ταραγμένη και οδυνηρή– εποχή. “Η ευτυχία έρχεται” ήταν το σύνθημα της “καμπάνιας του όχι” ενάντια στη χούντα του Πινοσέτ στις αρχές της δεκαετίας του ’80».

Περνώντας, πια, στο σχεδιαστικό κομμάτι του προεκλογικού υλικού, υπάρχουν και εδώ κάποιες αφορμές για κριτικό σχολιασμό. Εάν με τα επαναλαμβανόμενα συνθήματα, που θυμίζουν το παρελθόν, δεν υπάρχει ιδιαίτερη ένσταση καθώς το λεξιλόγιο των πολιτικών κομμάτων είναι περιορισμένο, δεν συμβαίνει το ίδιο με το καλλιτεχνικό σκέλος. Καθώς οι σχεδιαστικές τεχνικές και η φαντασία ενός γραφίστα μπορούν να δώσουν άπειρους συνδυασμούς για τη μετάδοση ενός μηνύματος, η ομοιότητα της αφίσας του ΣΥΡΙΖΑ με την καμπάνια I am Expat, δεν περνά απαρατήρητη – στη σημερινή ειδικά εποχή! Μέσα σε μία μόνο ημέρα (21/1/15) το γεγονός καταγράφηκε από ένα οξυδερκή χρήστη στα social media και άμεσα αναδείχτηκε από τα M.M.E. όπως φαίνεται από το ενδιαφέρον σχετικό άρθρο της Καθημερινής που υπογράφει ο Πάσχος Μανδραβέλης. Όπως παρατηρεί εύστοχα ο δημοσιογράφος, ακόμα και στο τηλεοπτικό κομμάτι της καμπάνιας, στο spot του κόμματος με το όνομα «Ελπίδα», η ιδέα και το σενάριο φέρουν ομοιότητες με το αντίστοιχο τηλεοπτικό spot της προεδρικής εκλογικής καμπάνιας του Ronald Reagan το 1984.

ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας αποφάσισε πως ο πρόεδρος Αντώνης Σαμαράς είναι το ισχυρό χαρτί για την νίκη. Έτσι, εκείνος το «πήρε πάνω του» και πρωταγωνίστησε στα τηλεοπτικά spot που σχολιάστηκαν περισσότερο. Εμφανίστηκε πχ. να συνομιλεί με μια παρέα παιδιών και μια τυπική οικογένεια και να προσπαθεί να τους καθησυχάσει τις ανησυχίες. Όμως αυτό που πάνω απ’ όλα προσπαθούσε να πετύχει, ήταν να επενδύσει επάνω στην «στρατηγική του τρόμου».

Στο spot «Σταθερά βήματα μπροστά» μιλά για το ενδεχόμενο να «ξανακυλήσουμε στην αστάθεια και στην αβεβαιότητα» και να «βυθιστούμε ξανά στο τέλμα του χθες». Η λέξη «ξανά» όσο αθώα και αν φαίνεται, στοχεύει να (ξανα)θυμίσει στους ψηφοφόρους πως οι αρνητικές πολιτικές του παρελθόντος καραδοκούν. Προσπαθεί να ταυτίσει το αποτυχημένο ΠΑΣΟΚ με τον ΣΥΡΙΖΑ που έρχεται. Πέρα από την «στρατηγική του τρόμου», το κόμμα δημιούργησε ένα νέο ιστότοπο, το lemetinalithia.gr  όπου παρουσιάζει τα έργα που παράχθηκαν κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης, χωρίς να ρίχνει λάσπη στους πολιτικούς αντιπάλους. Το πρόβλημα που υπήρξε σε αυτήν την -κατα τα άλλα- έξυπνη και αναγκαία κίνηση, ήταν πως όταν κάποιος επαναλαμβάνει τόσο μα τόσο συχνά τη φράση «Λέμε την αλήθεια», τείνει να κάνει τον ακροατή του να πιστέψει το αντίθετο. Παράλληλα, στο τηλεοπτικό πεδίο, ακολούθησαν άλλες δύο σειρές τηλεοπτικών spot όπου το κεντρικό μήνυμα είναι «Ψηφίζουμε για να χτίσουμε, όχι για να γκρεμίσουμε», επιχειρώντας και πάλι να εστιάσει στην καταστροφή που θα φέρει μια ενδεχόμενη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ.

Το αποκορύφωμα όμως της «στρατηγικής του τρόμου», ήλθε με τα δύο τελευταία τηλεοπτικά spot με όνομα «Το πώς θα γραφτεί η Ιστορία είναι στο χέρι μας». Τα spot αυτά παρουσιάζουν τις δύο εναλλακτικές πιθανότητες νίκης: του ΣΥΡΙΖΑ ή της Νέας Δημοκρατίας. Τα διαφημιστικά αυτά, πέρα από την απόλυτα καθαρή γραμμή που ακολουθούν, αισθητικά είναι ίσως τα μόνα (μαζί με το «Το όραμά μου για την Ελλάδα») που ξεχώρισαν για την ποιότητα και την πρωτοτυπία τους. Δικαιολογημένη κριτική, τέλος, δέχτηκε η προσπάθεια της Νέας Δημοκρατίας στο διαδίκτυο (βασισμένη πάντα στο σχέδιο της αρνητικής διαφήμισης) να πει την «Αλήθεια για την Ελπίδα», παραφράζοντας το αντίστοιχο σύνθημα του ΣΥΡΙΖΑ, «Η Ελπίδα έρχεται».

ΚΚΕ

Στην προεκλογική καμπάνια του ΚΚΕ πήρε ενεργά μέρος από την αρχή κιόλας της προεκλογικής περιόδου η νεολαία του κόμματος (ΚΝΕ), δημοσιεύοντας πρώτη spot με τη γενική ιδέα να προβάλλει τις «μεταγραφές» μεταξύ των βουλευτών των κυβερνητικών δυνάμεων της Νέας Δημοκρατίας και του ΣΥΡΙΖΑ, τονίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αστάθεια των πεποιθήσεών τους. Έδωσε ένα επιθετικό στίγμα στη στρατηγική του κόμματος που λίγο αργότερα δημοσίευσε ένα πιο ευχάριστο και αισιόδοξο spot, παίζοντας μάλιστα με τις λέξεις «Δύναμη» (από τον αυτοχαρακτηρισμό της Νέας Δημοκρατίας ως «Υπεύθυνη Δύναμη») και «Ελπίδα» (από το κύριο slogan του ΣΥΡΙΖΑ «Η Ελπίδα έρχεται»).

Στο τελευταίο δεκάλεπτο τηλεοπτικό spot του ΚΚΕ το λεξιλόγιο ανανεώθηκε με τις λέξεις «Αλήθεια» και «Ανατροπή». Στον ίδιο δρόμο που κινήθηκε το κεντρικό μήνυμα του Οδηγητή για τις εκλογές. Παράλληλα, η αφίσα του κόμματος επικοινώνησε για ακόμα μια προεκλογική περίοδο το κλασικό φορμά με τις αμετακίνητες απόψεις και την προσκόλληση σε παλαιότερα σχεδιαστικά πρότυπα.

ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

Συγκεντρώνοντας υλικό για τις ανάγκες του συγκεκριμένου άρθρου, ανακάλυψα μια πολύ ενδιαφέρουσα κατάθεση απόψεων για τις προεκλογικές καμπάνιες από την Μαρία Λαζαρίμου, διευθύνουσα σύμβουλο της Advocate / Burson – Marteller, εταιρίας Συμβούλων Στρατηγικής Επικοινωνίας, με ηγετική θέση στην ελληνική αγορά. Ξεκινώντας το σχολιασμό της διαφημιστικής εκστρατείας του κόμματος των ΑΝΕΛ, θεωρώ δόκιμο να προταχθεί η αναδημοσίευση της δικής της άποψης σχετικά με το συγκεκριμένο κόμμα, διότι μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση παρότι εντέλει διαφωνώ μαζί της.

Συγκεκριμένα, ανέφερε: «Οι Ανεξάρτητοι Έλληνες προσπάθησαν να αξιοποιήσουν το χιούμορ, κάτι που έγινε ιδιαίτερα εμφανές στα σποτάκια με τις μαντινάδες  … Το αρνητικό κατά την άποψή μου στοιχείο στην προεκλογική αυτή αναμέτρηση είναι η χρήση παιδιών, που παραπέμπει σε “πατερναλιστικά” πρότυπα, προβάλλοντας εικόνα αρχηγού κόμματος “προστάτη”, γεγονός που είτε το θέλουν/συνειδητοποιούν, είτε όχι, πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν το θέλει πιά!»

Παρ’ όλα τα σαφή και δικαιολογημένα σχόλια της Μ. Λαζαρίμου, το spot του προέδρου Πάνου Καμμένου με τον μικρό Αλέξη, προκάλεσε ευχάριστη έκπληξη και δεν επηρέασε αρνητικά τους ψηφοφόρους, σε αντίθεση με το αντίστοιχο spot του Αντώνη Σαμαρά με τον μικρό Νικόλα. Το συγκεκριμένο spot, μάλιστα, έγινε και αφίσα, με τον Πρόεδρο χαμογελαστό να αγκαλιάζει τον μικρό Αλέξη, λειτουργώντας …προφητικά για τη μετεκλογική συνεργασία των δύο κομμάτων.

ΠΑΣΟΚ

Έχοντας επίγνωση της συρρίκνωσης της δυναμικής του κόμματος, σε σχέση με το παρελθόν, οι άνθρωποι του ΠΑΣΟΚ επικέντρωσαν την προεκλογική καμπάνια τους στην παρουσίαση των δεδομένων που υπάρχουν για τη χώρα όσον αφορά κυρίως την οικονομία, θέτοντας στόχο να αναδειχτεί η αναγκαιότητα να διαδραματίσει το ΠΑΣΟΚ ρυθμιστικό ρόλο, κατακτώντας την τρίτη θέση στις εκλογές. Το βασικό σύνθημα ήταν «Κρατάμε ψηλά την αλήθεια, την πατρίδα, τη σταθερότητα. Κρατάμε ψηλά την ευθύνη». Από πλευράς λεξιλογίου το κόμμα πόνταρε και σε άλλες ανάλογες έννοιες (λ.χ. «Εμπειρία», «Ασφάλεια») προκειμένου να περιγράψει το τι θα μπορούσε να παρέχει στο λαό από την επομένη κιόλας των εκλογών.

Ένα μήνυμα όμως που δεν κατάφερε να το περάσει στους έλληνες ψηφοφόρους. Ούτε στο τηλεοπτικό spot όπου ο πρόεδρος Ευάγγελος Βενιζέλος συνομιλεί με πραγματικούς ψηφοφόρους και όχι με ηθοποιούς, αλλά ούτε και όταν διευκρινίζεται πως «αυτές οι εκλογές απαιτούν τετράγωνη λογική». Η τελευταία ιδέα μάλιστα, έμοιαζε περισσότερο να γεννήθηκε από το νέο σχήμα του λογότυπου του κόμματος παρά από οτιδήποτε άλλο. Από την άλλη πλευρά, ευχάριστη νότα αποτέλεσε το spot «Η πρώτη πτήση» όπου με χιουμοριστική διάθεση περνάει εύστοχα το μήνυμα πως στη θέση του πρωθυπουργού (όπως και αυτή του πιλότου) πρέπει να βρίσκεται κάποιος με εμπειρία και γνώσεις.

Αυτό που θα μνημονεύεται

Τα δύο spot με τους Σαμαρά και Καμένο που συνομιλούν με παιδάκια, αναμφισβήτητα σημάδεψαν την προεκλογική περίοδο του 2015. Αρκετοί ήταν αυτοί που δεν συμφώνησαν με τη παρουσία παιδιών στα διαφημιστικά, ενώ άλλοι δεν ενοχλήθηκαν ιδιαίτερα από τη συγκεκριμένη «μόδα» που εισήγαγαν τα επιτελεία των κομμάτων της Νέας Δημοκρατίας και των Ανεξάρτητων Ελλήνων. Ο έμπειρος σκηνοθέτης της τηλεόρασης Πιέρρος Ανδρακάκος, ανέλυσε το περιεχόμενο των συγκεκριμένων spot στην εφημερίδα Έθνος, στα πλαίσια μιας συνέντευξης που προκάλεσε αυξημένο ενδιαφέρον και αναδημοσιεύτηκε στο Διαδίκτυο:

Ο Π. Ανδρακάκος ανέφερε: «Το πολυσυζητημένο σποτ με τον μικρό Νικόλα ως γύρισμα μπορεί να ήταν ωραίο, αλλά ο κόσμος πια, με την ταχύτητα με την οποία κινείται η πληροφορία στο Διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον καταιγισμό των εικόνων που δέχεται, έχει πλέον εκπαιδευτεί σε άλλους ρυθμούς. Το μάτι του θεατή είναι εθισμένο και χρειάζεται άλλες ταχύτητες. Εχει μάθει να ανταποκρίνεται σε ερεθίσματα των 30 δευτερολέπτων από βιντεάκια στο YouTube. Ετσι, ένα σποτ που κυρίως θα διακινηθεί ηλεκτρονικά, δεν χρειάζεται να ναι τόσο αργό και ξεκάθαρο. Μερικές φορές μπορούμε να αφήνουμε κάτι και στη φαντασία του θεατή, να αφήνουμε να υπονοείται και κάτι».

Eνώ για την περίπτωση των Ανεξαρτήτων Ελλήνων, ανέφερε: «Και τα προεκλογικά σποτ του Πάνου Καμμένου ανήκουν σε μια αντίστοιχη λογική. Το συγκεκριμένο σποτ με το παιδί και το τρένο μού θύμισε άλλες εποχές. Είναι πολύ μασημένη τροφή. Απορώ που το 2014 κάποιοι είχαν τέτοιες ιδέες. Με αυτή την έννοια και άσχετα με το τι θα ψηφίσει κανείς, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει δώσει ένα πολύ ξεκάθαρο μήνυμα και από πλευράς αισθητικής». Και με αυτό το τελευταίο, θα συμφωνήσω απόλυτα.

Δείτε ακόμα...

Ακολουθήστε με στα social media